Tr.1

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o

4

Bïi Phð¬ng Nga (Chñ biªn) - Lð¬ng ViÖt Th¸i

khoa häc

Nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam

Tr.2

KÝ hiÖu
Quan s¸t vµ tr¶ lêi
Liªn hÖ thùc tÕ vµ tr¶ lêi
Trß ch¬i häc tËp
VÏ
Thùc hµnh
B¹n cÇn biÕt

ChÞu tr¸ch nhiÖm xuÊt b¶n : Chñ tÞch Héi ®ång Thµnh viªn kiªm Tæng Gi¸m ®èc NGðT NG¤ TRÇN ¸I
Phã Tæng Gi¸m ®èc kiªm Tæng biªn tËp GS.TS vò v¨n hïng

Biªn tËp lÇn ®Çu : NguyÔn thanh huyÒn - nguyÔn thÞ hiÒn
Biªn tËp t¸i b¶n : trð¬ng ®øc kiªn

Biªn tËp mÜ thuËt : L¦U CHÝ §åNG

Minh ho¹ : hång kú - L¦U CHÝ §åNG

Tr×nh bµy b×a vµ thiÕt kÕ s¸ch : L¦U CHÝ §åNG

Söa b¶n in : trð¬ng ®øc kiªn

ChÕ b¶n : C«ng ty cæ phÇn mÜ thuËt vµ truyÒn th«ng

B¶n quyÒn thuéc Nhµ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam - Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o
Trong s¸ch cã sö dông mét sè tð liÖu ¶nh cña Th«ng tÊn x· ViÖt Nam vµ cña mét sè t¸c gi¶ kh¸c.

khoa häc 4
M· sè : 1H404T4

Sè ®¨ng kÝ KHXB : 01 − 2014/CXB/87 − 1062/GD.

In ............. cuèn, khæ 17 x 24 cm.
In t¹i C«ng ti cæ phÇn in ...................
Sè in : ............. Sè XB :
In xong vµ nép lðu chiÓu th¸ng ... n¨m 2014.

Tr.3

con ngðêi vµ
søc khoÎ

3

Tr.4

Con ngðêi cÇn g× ®Ó sèng ?
Nhð mäi sinh vËt kh¸c, con ngðêi cÇn g× ®Ó duy tr× sù sèng
cña m×nh ?

1

2

4

Con ngðêi kh«ng thÓ sèng thiÕu «-xi qu¸ 3 - 4 phót, kh«ng thÓ
nhÞn uèng nðíc 3 - 4 ngµy, còng kh«ng thÓ nhÞn ¨n 28 - 30 ngµy.

Tr.5

H¬n h¼n nh÷ng sinh vËt kh¸c, cuéc sèng cña con ngðêi cßn cÇn
nh÷ng g× ?

4

3

5

6

7

8

9

10

“Cuéc hµnh tr×nh ®Õn hµnh tinh kh¸c”.

5

Tr.6

Trao ®æi chÊt ë ngðêi
Trong qu¸ tr×nh sèng, c¬ thÓ lÊy nh÷ng g× tõ m«i trðêng vµ th¶i ra
m«i trðêng nh÷ng g× ?

1

Trong qu¸ tr×nh sèng, con ngðêi lÊy thøc ¨n, nðíc, kh«ng khÝ tõ
m«i trðêng vµ th¶i ra m«i trðêng nh÷ng chÊt thõa, cÆn b·. Qu¸
tr×nh ®ã ®ðîc gäi lµ qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt.

6

Con ngðêi, thùc vËt vµ ®éng vËt cã trao ®æi chÊt víi m«i trðêng th×
míi sèng ®ðîc.

Tr.7

ViÕt hoÆc vÏ s¬ ®å sù trao ®æi chÊt gi÷a c¬ thÓ ngðêi víi m«i
trðêng theo trÝ tðëng tðîng cña b¹n.

S¬ ®å sù trao ®æi chÊt gi÷a
c¬ thÓ ngðêi víi m«i trðêng

lÊy vµo

th¶i ra

...

...

...

...

...

...

2

H·y gi¶i thÝch s¬ ®å sù trao ®æi chÊt gi÷a c¬ thÓ ngðêi víi
m«i trðêng mµ b¹n vÏ.

7

Tr.8

Trao ®æi chÊt ë ngðêi
(tiÕp theo)

C¸c c¬ quan dðíi ®©y cã chøc n¨ng g× trong qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt ?

1

8

2

3

4

Tr.9

“GhÐp ch÷ vµo chç ... trong s¬ ®å”.

5

S¬ ®å mèi liªn hÖ gi÷a mét sè c¬ quan trong qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt

- Tr×nh bµy mèi liªn hÖ gi÷a c¸c c¬ quan : tiªu ho¸, h« hÊp, tuÇn
hoµn, bµi tiÕt trong qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt.
- §iÒu g× sÏ x¶y ra nÕu mét trong c¸c c¬ quan trªn ngõng
ho¹t ®éng ?
Nhê sù ho¹t ®éng phèi hîp nhÞp nhµng cña c¸c c¬ quan h« hÊp,
tiªu ho¸, tuÇn hoµn vµ bµi tiÕt mµ sù trao ®æi chÊt diÔn ra b×nh
thðêng, c¬ thÓ khoÎ m¹nh. NÕu mét trong c¸c c¬ quan trªn ngõng
ho¹t ®éng, c¬ thÓ sÏ chÕt.

9

Tr.10

C¸c chÊt dinh dðìng cã trong thøc ¨n.
Vai trß cña chÊt bét ®ðêng
KÓ tªn c¸c thøc ¨n, ®å uèng b¹n thðêng dïng vµo c¸c b÷a : s¸ng,
trða, tèi.
Nãi tªn c¸c thøc ¨n, ®å uèng cã nguån gèc ®éng vËt vµ thøc ¨n,
®å uèng cã nguån gèc thùc vËt.

Rau c¶i

Nðíc cam

§Ëu c« ve

C¸

BÝ ®ao

ThÞt gµ

L¹c

C¬m

ThÞt lîn

S÷a bß tð¬i

T«m

Ngðêi ta cßn cã thÓ ph©n lo¹i thøc ¨n theo c¸ch nµo kh¸c ?
Dùa vµo lðîng c¸c chÊt dinh dðìng chøa trong mçi lo¹i thøc ¨n,
ngðêi ta chia thøc ¨n thµnh 4 nhãm :
- Nhãm thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt bét ®ðêng.
- Nhãm thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt ®¹m.
- Nhãm thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt bÐo.

- Nhãm thøc ¨n chøa nhiÒu vi-ta-min, chÊt kho¸ng.

10

Ngoµi ra, trong nhiÒu lo¹i thøc ¨n cßn chøa chÊt x¬ vµ nðíc.

Tr.11

- KÓ tªn mét sè thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt bét ®ðêng mµ b¹n biÕt.
- Nªu vai trß cña chÊt bét ®ðêng ®èi víi c¬ thÓ.

G¹o

Ng«

B¸nh quy

B¸nh m×

M× sîi

Chuèi

Bón

Khoai lang

Khoai t©y

ChÊt bét ®ðêng cung cÊp n¨ng lðîng cÇn thiÕt cho mäi ho¹t ®éng

vµ duy tr× nhiÖt ®é cña c¬ thÓ.

11

Tr.12

Vai trß cña chÊt ®¹m vµ chÊt bÐo
- KÓ tªn mét sè thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt ®¹m mµ b¹n biÕt.
- Nªu vai trß cña chÊt ®¹m ®èi víi c¬ thÓ.

§Ëu nµnh

C¸

Trøng gµ

§Ëu phô

§Ëu Hµ Lan

12

ThÞt lîn

T«m

Cua

VÞt quay

ThÞt bß

èc

ChÊt ®¹m gióp x©y dùng vµ ®æi míi c¬ thÓ : t¹o ra nh÷ng tÕ bµo
míi lµm cho c¬ thÓ lín lªn, thay thÕ nh÷ng tÕ bµo giµ bÞ huû ho¹i
trong ho¹t ®éng sèng cña con ngðêi.

Tr.13

- KÓ tªn mét sè thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt bÐo mµ b¹n biÕt.
- Nªu vai trß cña chÊt bÐo ®èi víi c¬ thÓ.

Mì lîn

L¹c

Võng

DÇu thùc vËt

Dõa

ChÊt bÐo rÊt giµu n¨ng lðîng vµ gióp c¬ thÓ hÊp thô c¸c vi-ta-min :
A, D, E, K.

13

Tr.14

Vai trß cña vi-ta-min,
chÊt kho¸ng vµ chÊt x¬
“Thi kÓ tªn mét sè vi-ta-min vµ chÊt kho¸ng cã trong thøc ¨n mµ
b¹n biÕt”.

S÷a

Trøng

Cµ rèt

ThÞt lîn

C¶i b¾p

G¹o

Cµ chua

Cam

Chuèi

14

Rau c¶i

Thanh long

DÇu thùc vËt

Tr.15

KhÕ

Cua

C¸

C¸c lo¹i rau

Rau muèng

Nªu vai trß cña :
- Vi-ta-min ;

- ChÊt kho¸ng ;
- ChÊt x¬.

- Vi-ta-min lµ nh÷ng chÊt kh«ng tham gia trùc tiÕp vµo viÖc x©y
dùng c¬ thÓ hay cung cÊp n¨ng lðîng. Tuy nhiªn, chóng l¹i rÊt
cÇn cho ho¹t ®éng sèng cña c¬ thÓ. NÕu thiÕu vi-ta-min, c¬ thÓ sÏ
bÞ bÖnh.

- Mét sè chÊt kho¸ng nhð s¾t, can-xi,... tham gia vµo viÖc x©y
dùng c¬ thÓ. Ngoµi ra, c¬ thÓ cßn cÇn mét lðîng nhá mét sè chÊt
kho¸ng kh¸c ®Ó t¹o ra c¸c men thóc ®Èy vµ ®iÒu khiÓn ho¹t ®éng
sèng. NÕu thiÕu c¸c chÊt kho¸ng, c¬ thÓ sÏ bÞ bÖnh.
- ChÊt x¬ kh«ng cã gi¸ trÞ dinh dðìng nhðng rÊt cÇn thiÕt ®Ó ®¶m
b¶o ho¹t ®éng b×nh thðêng cña bé m¸y tiªu ho¸.

15

Tr.16

T¹i sao cÇn ¨n phèi hîp
nhiÒu lo¹i thøc ¨n ?
T¹i sao chóng ta nªn ¨n phèi hîp nhiÒu lo¹i thøc ¨n vµ thðêng
xuyªn thay ®æi mãn ¨n ?

“§i chî”.

Dða hÊu

BÝ ®á

Cñ c¶i

16

T«m

Khoai t©y

C¸

§u ®ñ

Sóp l¬ xanh

Dða chuét

Tr.17

Nhãm thøc ¨n nµo cÇn ¨n ®ñ, ¨n võa ph¶i hoÆc ¨n cã møc ®é ?
Thøc ¨n nµo chØ nªn ¨n Ýt hoÆc ¨n h¹n chÕ ?
Th¸p dinh dðìng c©n ®èi
trung b×nh cho mét ngðêi trong mét th¸ng

¡n h¹n chÕ

¡n Ýt
¡n cã møc ®é

Dðíi 300g muèi

Dðíi 500g ®ðêng
600g dÇu mì,
võng l¹c

¡n võa ph¶i

1500g thÞt,
2500g c¸ vµ
thuû s¶n kh¸c,
2kg ®Ëu phô

¡n ®ñ

Qu¶ chÝn theo
kh¶ n¨ng

¡n ®ñ

10kg rau

¡n ®ñ

12kg
lð¬ng thùc

Kh«ng cã mét lo¹i thøc ¨n nµo cã thÓ cung cÊp ®ñ c¸c chÊt cÇn
thiÕt cho ho¹t ®éng sèng cña c¬ thÓ. TÊt c¶ nh÷ng chÊt mµ c¬ thÓ
cÇn ®Òu ph¶i lÊy tõ nhiÒu nguån thøc ¨n kh¸c nhau. §Ó cã søc
khoÎ tèt, chóng ta ph¶i ¨n phèi hîp nhiÒu lo¹i thøc ¨n vµ thðêng
xuyªn thay ®æi mãn ¨n.

17

Tr.18

T¹i sao cÇn ¨n phèi hîp
®¹m ®éng vËt vµ ®¹m thùc vËt ?
- B¹n thðêng xuyªn ¨n lo¹i nµo trong sè nh÷ng thøc ¨n chøa
nhiÒu chÊt ®¹m nhð : thÞt c¸c lo¹i gia cÇm, gia sóc ; c¸c lo¹i c¸,
t«m, cua, èc, trai, sß,... ; c¸c lo¹i ®Ëu ®ç ?
- T¹i sao kh«ng nªn chØ ¨n ®¹m ®éng vËt hoÆc chØ ¨n ®¹m
thùc vËt ?

§Ëu phô nhåi thÞt

§Ëu c« ve

VÞt quay

Canh cua

18

ThÞt lîn

§Ëu phô

T«m

Tr.19

èc

C¸ kho

C¸ r¸n (chiªn)

Nðíc m¾m

T¹i sao chóng ta nªn ¨n c¸ trong c¸c b÷a ¨n ?

- §¹m ®éng vËt cã nhiÒu chÊt bæ dðìng quý kh«ng thay thÕ ®ðîc
nhðng thðêng khã tiªu. §¹m thùc vËt dÔ tiªu nhðng thiÕu mét
sè chÊt bæ dðìng quý. V× vËy, cÇn ¨n phèi hîp ®¹m ®éng vËt vµ
®¹m thùc vËt.

- Trong nguån ®¹m ®éng vËt, chÊt ®¹m do thÞt c¸c loµi gia cÇm vµ
gia sóc cung cÊp thðêng khã tiªu h¬n chÊt ®¹m do c¸c loµi c¸
cung cÊp. V× vËy, nªn ¨n c¸.
“Thi kÓ tªn mét sè mãn ¨n võa cung cÊp ®¹m ®éng vËt, võa cung
cÊp ®¹m thùc vËt”.

19

Tr.20

Sö dông hîp lÝ c¸c chÊt bÐo vµ muèi ¨n
- Khi chÕ biÕn c¸c mãn r¸n (chiªn) hay xµo, gia ®×nh b¹n thðêng
sö dông dÇu thùc vËt hay mì ®éng vËt ?

- T¹i sao cÇn ¨n phèi hîp chÊt bÐo cã nguån gèc ®éng vËt vµ
chÊt bÐo cã nguån gèc thùc vËt ?

2
1

3

20

4

CÇn ¨n phèi hîp chÊt bÐo cã nguån gèc ®éng vËt vµ chÊt bÐo cã
nguån gèc thùc vËt ®Ó ®¶m b¶o cung cÊp ®ñ c¸c lo¹i chÊt bÐo cho
c¬ thÓ. Nªn ¨n Ýt thøc ¨n chøa nhiÒu chÊt bÐo ®éng vËt ®Ó phßng
tr¸nh c¸c bÖnh nhð huyÕt ¸p cao, tim m¹ch,...

Tr.21

- T¹i sao chóng ta kh«ng nªn ¨n mÆn ?

- T¹i sao chóng ta nªn sö dông muèi i-èt ?

5

6

7

- C¬ thÓ chØ cÇn mét lðîng i-èt rÊt nhá. NÕu thiÕu i-èt, c¬ thÓ sÏ
kÐm ph¸t triÓn c¶ vÒ thÓ lùc vµ trÝ tuÖ. V× vËy, nªn dïng muèi cã
bæ sung i-èt.

- CÇn h¹n chÕ ¨n mÆn ®Ó tr¸nh bÞ bÖnh huyÕt ¸p cao.

21

Tr.22

¡n nhiÒu rau vµ qu¶ chÝn.
Sö dông thùc phÈm s¹ch vµ an toµn
V× sao cÇn ¨n nhiÒu rau vµ qu¶ chÝn h»ng ngµy ?

1

2

22

Nªn ¨n phèi hîp nhiÒu lo¹i rau, qu¶ ®Ó cã ®ñ lo¹i vi-ta-min, chÊt
kho¸ng cÇn thiÕt cho c¬ thÓ. C¸c chÊt x¬ trong rau, qu¶ cßn gióp
chèng t¸o bãn.

Tr.23

- Theo b¹n, thÕ nµo lµ thùc phÈm s¹ch vµ an toµn ?
- Lµm thÕ nµo ®Ó thùc hiÖn vÖ sinh an toµn thùc phÈm ?

3

4

Thùc phÈm s¹ch vµ an toµn lµ thùc phÈm gi÷ ®ðîc chÊt dinh
dðìng ; ®ðîc nu«i trång, b¶o qu¶n vµ chÕ biÕn hîp vÖ sinh,
kh«ng bÞ nhiÔm khuÈn, ho¸ chÊt, kh«ng g©y ngé ®éc hoÆc g©y
h¹i l©u dµi cho søc khoÎ ngðêi sö dông.
§Ó thùc hiÖn vÖ sinh an toµn thùc phÈm cÇn :

- Chän thøc ¨n tð¬i, s¹ch, cã gi¸ trÞ dinh dðìng, kh«ng cã mµu s¾c
vµ mïi vÞ l¹.
- Dïng nðíc s¹ch ®Ó röa thùc phÈm, dông cô vµ ®Ó nÊu ¨n.
- NÊu chÝn thøc ¨n, nÊu xong nªn ¨n ngay, thøc ¨n chða dïng
hÕt ph¶i b¶o qu¶n ®óng c¸ch.
23

Tr.24

Mét sè c¸ch b¶o qu¶n thøc ¨n
ChØ vµ nãi nh÷ng c¸ch b¶o qu¶n thøc ¨n trong tõng h×nh.

2

1

24

3

4

Tr.25

6

5

7

- Theo b¹n, v× sao nh÷ng c¸ch lµm trªn l¹i gi÷ thøc ¨n ®ðîc l©u h¬n ?
- Gia ®×nh b¹n thðêng b¶o qu¶n thøc ¨n b»ng c¸ch nµo ? Nªu vÝ dô.

Cã nhiÒu c¸ch ®Ó gi÷ thøc ¨n ®ðîc l©u, kh«ng bÞ mÊt chÊt dinh

dðìng vµ «i thiu nhð : lµm kh«, ðíp l¹nh, ðíp mÆn, ®ãng hép,...

25

Tr.26

Phßng mét sè bÖnh
do thiÕu chÊt dinh dðìng
KÓ tªn mét sè bÖnh do thiÕu chÊt dinh dðìng mµ b¹n biÕt.

1

TrÎ bÞ cßi xð¬ng,
suy dinh dðìng

2

“Thi kÓ tªn mét sè bÖnh do thiÕu :
- ChÊt ®¹m ;
- I-èt ;

- Vi-ta-min D ;
- Vi-ta-min A ;

26

- ...”

Ngðêi bÞ bÖnh bðíu cæ

Tr.27

Nªu c¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh suy dinh dðìng mµ b¹n biÕt.
§è b¹n,
cã nh÷ng
c¸ch nµo
®Ó c¬ thÓ
kh«ng bÞ
thiÕu
vi-ta-min A ?

Lµm thÕ nµo ®Ó ph¸t
hiÖn ®ðîc bÖnh suy
dinh dðìng ë em bÐ ?

Ph¶i thðêng xuyªn
theo dâi c©n nÆng
cña em bÐ.

3

C¬ thÓ con ngðêi cÇn ®ðîc cung cÊp ®ñ chÊt dinh dðìng vµ n¨ng
lðîng ®Ó ®¶m b¶o ph¸t triÓn b×nh thðêng vµ phßng chèng
bÖnh tËt.

TrÎ em nÕu kh«ng ®ðîc ¨n ®ñ lðîng vµ ®ñ chÊt, ®Æc biÖt thiÕu
chÊt ®¹m sÏ bÞ suy dinh dðìng ; thiÕu vi-ta-min A, m¾t nh×n kÐm,
cã thÓ dÉn ®Õn mï loµ ; thiÕu i-èt, c¬ thÓ ph¸t triÓn chËm, kÐm
th«ng minh, dÔ bÞ bðíu cæ ; thiÕu vi-ta-min D sÏ bÞ cßi xð¬ng ;...

NÕu ph¸t hiÖn trÎ bÞ c¸c bÖnh do thiÕu chÊt dinh dðìng th× ph¶i
®iÒu chØnh thøc ¨n cho hîp lÝ vµ nªn ®ða trÎ ®Õn bÖnh viÖn ®Ó
kh¸m vµ ch÷a trÞ.

27

Tr.28

Phßng bÖnh bÐo ph×
- Nguyªn nh©n g©y bÐo ph× lµ g× ?

- Nªu t¸c h¹i cña bÐo ph×.

1

- ¡n qu¸ nhiÒu, ho¹t ®éng qu¸ Ýt nªn mì trong c¬ thÓ bÞ tÝch tô
ngµy cµng nhiÒu g©y bÐo ph×.

28

- Ngðêi thõa c©n, bÐo ph× cã nguy c¬ m¾c c¸c bÖnh vÒ tim m¹ch,
tiÓu ®ðêng, huyÕt ¸p cao,...

Tr.29

Lµm thÕ nµo ®Ó phßng tr¸nh bÐo ph× ?
...mua b¸nh
¨n ®i.

M×nh kh«ng
¨n vÆt...

2

3

Muèn phßng bÖnh bÐo ph× cÇn :

- ¨n uèng hîp lÝ, rÌn luyÖn thãi quen ¨n uèng ®iÒu ®é, ¨n chËm,
nhai kÜ.

- N¨ng vËn ®éng c¬ thÓ, ®i bé vµ luyÖn tËp thÓ dôc thÓ thao.

29

Tr.30

Phßng mét sè bÖnh
l©y qua ®ðêng tiªu ho¸
- KÓ tªn mét sè bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸.

- Nªu nguyªn nh©n g©y ra c¸c bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸.
- Nªu c¸ch ®Ò phßng c¸c bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸.

1

30

3

2

4

Tr.31

Kh«ng sö
dông thøc
¨n «i thiu.

T¹i sao chÞ ®æ
thøc ¨n ®i ?

5

6

Mét sè bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸ thðêng gÆp lµ : tiªu ch¶y,
t¶, lÞ,...

§Ó phßng bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸ cÇn :
Gi÷ vÖ sinh ¨n uèng :

- Thùc hiÖn ¨n s¹ch, uèng s¹ch (thøc ¨n ph¶i röa s¹ch, nÊu chÝn ;
®å dïng nÊu ¨n, b¸t, ®òa s¹ch ; uèng nðíc ®· ®un s«i,...).

- Kh«ng ¨n c¸c lo¹i thøc ¨n «i, thiu, chða chÝn ; kh«ng ¨n c¸
sèng, thÞt sèng ; kh«ng uèng nðíc l·.

Gi÷ vÖ sinh c¸ nh©n : Röa tay s¹ch trðíc khi ¨n vµ sau khi ®i

®¹i tiÓu tiÖn.

Gi÷ vÖ sinh m«i trðêng :

- Sö dông nhµ tiªu hîp vÖ sinh ; thðêng xuyªn lµm vÖ sinh s¹ch
sÏ n¬i ®¹i tiÓu tiÖn, chuång gia sóc, gia cÇm.

- Xö lÝ ph©n, r¸c ®óng c¸ch, kh«ng sö dông ph©n chða ñ kÜ ®Ó
bãn ruéng, tðíi c©y.

- DiÖt ruåi.

31

Tr.32

B¹n c¶m thÊy thÕ nµo khi bÞ bÖnh ?
H×nh nµo thÓ hiÖn Hïng lóc ®ang khoÎ, lóc bÞ bÖnh vµ khi ®ðîc
kh¸m bÖnh ?

§au
bông qu¸ !

1

2

3

4

5

6

7

§au
r¨ng qu¸ !

8

9

- H·y s¾p xÕp c¸c h×nh cã liªn quan víi nhau thµnh ba c©u
chuyÖn (mçi chuyÖn chØ gåm ba h×nh : mét h×nh t¶ viÖc lµm cña
Hïng lóc khoÎ nhðng cã thÓ dÉn ®Õn bÞ bÖnh, mét h×nh t¶ Hïng
lóc bÞ bÖnh vµ mét h×nh t¶ Hïng lóc ®ðîc kh¸m bÖnh).

32

- KÓ l¹i víi c¸c b¹n trong nhãm mét trong ba c©u chuyÖn.

Tr.33

- Nªu c¶m gi¸c cña b¹n lóc khoÎ.

- B¹n ®· tõng m¾c bÖnh g× ? Khi bÞ bÖnh ®ã, b¹n c¶m thÊy trong
ngðêi nhð thÕ nµo ?
- CÇn ph¶i lµm g× khi bÞ bÖnh ?

Con thÊy mÖt vµ
khã chÞu trong
ngðêi !

10

- Khi khoÎ m¹nh ta c¶m thÊy tho¶i m¸i, dÔ chÞu ; khi bÞ bÖnh, cã
thÓ cã nh÷ng biÓu hiÖn nhð h¾t h¬i, sæ mòi, ch¸n ¨n, mÖt mái
hoÆc ®au bông, n«n möa, tiªu ch¶y, sèt cao,...
- Khi trong ngðêi c¶m thÊy khã chÞu vµ kh«ng b×nh thðêng ph¶i
b¸o ngay cho cha mÑ hoÆc ngðêi lín biÕt ®Ó kÞp thêi ph¸t hiÖn
bÖnh vµ ch÷a trÞ.

“MÑ ¬i, con... sèt !”

33

Tr.34

¡n uèng khi bÞ bÖnh
Khi bÞ bÖnh, cÇn ¨n uèng nhð thÕ nµo ?
Con ph¶i chÞu khã
¨n uèng cho chãng
khoÎ !

1

34

2

3

Tr.35

Thða b¸c sÜ,
ch¸u cÇn ®ðîc ¨n
uèng nhð thÕ nµo khi
bÞ tiªu ch¶y ?

- ...ph¶i cho ch¸u uèng dung dÞch
«-rª-d«n hoÆc nðíc ch¸o muèi.
- §Ó phßng suy dinh dðìng vÉn
cho ch¸u ¨n ®ñ chÊt.

5

4

Bèn b¸t nðíc

Mét Ýt muèi

Mét n¾m g¹o

6

7

- Ngðêi bÖnh ph¶i ®ðîc ¨n nhiÒu thøc ¨n cã gi¸ trÞ dinh dðìng nhð

thÞt, c¸, trøng, s÷a, c¸c lo¹i rau xanh, qu¶ chÝn ®Ó båi bæ c¬ thÓ.

NÕu ngðêi bÖnh qu¸ yÕu, kh«ng ¨n ®ðîc thøc ¨n ®Æc sÏ cho ¨n
ch¸o thÞt b¨m nhá, xóp, s÷a, nðíc qu¶ Ðp,... NÕu ngðêi bÖnh

kh«ng muèn ¨n hoÆc ¨n qu¸ Ýt th× cho ¨n nhiÒu b÷a trong ngµy.

- Cã mét sè bÖnh ®ßi hái ¨n kiªng theo chØ dÉn cña b¸c sÜ.

35

Tr.36

Phßng tr¸nh tai n¹n ®uèi nðíc
Nªn vµ kh«ng nªn lµm g× ®Ó phßng tr¸nh tai n¹n ®uèi nðíc trong
cuéc sèng h»ng ngµy ?

1

36

3

2

Tr.37

B¹n nªn tËp b¬i hoÆc ®i b¬i ë ®©u ?

4

5

- Kh«ng ch¬i ®ïa gÇn hå ao, s«ng, suèi. GiÕng nðíc ph¶i ®ðîc
x©y thµnh cao, cã n¾p ®Ëy. Chum, v¹i, bÓ nðíc ph¶i cã n¾p ®Ëy.

- ChÊp hµnh tèt c¸c quy ®Þnh vÒ an toµn khi tham gia c¸c phð¬ng
tiÖn giao th«ng ®ðêng thuû. TuyÖt ®èi kh«ng léi qua suèi khi trêi
mða lò, d«ng b·o.

- ChØ tËp b¬i hoÆc b¬i ë n¬i cã ngðêi lín vµ phð¬ng tiÖn cøu hé,
tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña bÓ b¬i, khu vùc b¬i.

37

Tr.38

¤n tËp : Con ngðêi vµ søc khoÎ

Trong qu¸ tr×nh sèng, con ngðêi lÊy nh÷ng g× tõ m«i trðêng vµ
th¶i ra m«i trðêng nh÷ng g× ?
KÓ tªn c¸c nhãm chÊt dinh dðìng mµ c¬ thÓ cÇn ®ðîc cung cÊp
®Çy ®ñ vµ thðêng xuyªn.

KÓ tªn vµ nªu c¸ch phßng tr¸nh mét sè bÖnh do thiÕu hoÆc
thõa chÊt dinh dðìng vµ bÖnh l©y qua ®ðêng tiªu ho¸.
Nªn vµ kh«ng nªn lµm g× ®Ó phßng tr¸nh tai n¹n ®uèi nðíc ?

38

Tr.39

Theo dâi vµ ghi l¹i tªn thøc ¨n, ®å uèng h»ng ngµy cña b¹n vµo
vë theo mÉu sau :

Thêi
gian

Tªn thøc ¨n, ®å uèng

Thø hai Thø ba Thø tð Thø n¨m Thø s¸u Thø b¶y Chñ nhËt

NhËn xÐt xem c¸c b÷a ¨n trong tuÇn cã sö dông nhiÒu lo¹i thøc
¨n kh«ng.
“Ai chän thøc ¨n hîp lÝ ?”

39

Tr.40

B¹n h·y ghi l¹i vµ trang trÝ b¶ng
(do Bé Y tÕ ban hµnh) ®Ó nãi víi gia ®×nh thùc hiÖn.

10 lêi khuyªn dinh dðìng hîp lÝ

1. ¨n phèi hîp nhiÒu lo¹i thøc ¨n vµ thðêng xuyªn thay
®æi mãn.

2. Cho trÎ bó mÑ ngay sau khi sinh, bó s÷a mÑ hoµn toµn
trong 6 th¸ng ®Çu. Cho trÎ ¨n bæ sung hîp lÝ vµ tiÕp tôc
cho bó tíi 18 - 24 th¸ng.
3. ¨n thøc ¨n giµu ®¹m víi tØ lÖ c©n ®èi gi÷a nguån ®¹m
thùc vËt vµ ®éng vËt. T¨ng cðêng ¨n ®Ëu phô vµ c¸.

4. Sö dông chÊt bÐo ë møc hîp lÝ, chó ý phèi hîp gi÷a mì,
dÇu thùc vËt ë tØ lÖ c©n ®èi. ¨n thªm võng, l¹c.
5. Sö dông muèi i-èt, kh«ng ¨n mÆn.

6. ¨n thøc ¨n s¹ch vµ an toµn, ¨n nhiÒu rau, cñ vµ qu¶
chÝn h»ng ngµy.

7. Uèng s÷a ®Ëu nµnh. T¨ng cðêng ¨n c¸c thøc ¨n giµu canxi nhð s÷a, c¸c s¶n phÈm cña s÷a, c¸ con,...

8. Dïng nðíc s¹ch ®Ó chÕ biÕn thøc ¨n. Uèng ®ñ nðíc
chÝn h»ng ngµy.
9. Duy tr× c©n nÆng ë “møc tiªu chuÈn”.

10. Thùc hiÖn nÕp sèng lµnh m¹nh, n¨ng ®éng, ho¹t ®éng
thÓ lùc ®Òu ®Æn. Kh«ng hót thuèc l¸. H¹n chÕ uèng bia,
rðîu, ¨n ngät.

40

Tr.41

vËt chÊt vµ
n¨ng lðîng

41

Tr.42

Nðíc cã nh÷ng tÝnh chÊt g× ?

- Cèc nµo ®ùng nðíc, cèc nµo ®ùng s÷a ?
- Lµm thÕ nµo b¹n biÕt ®iÒu ®ã ?

- Qua ®ã, b¹n ph¸t hiÖn ra tÝnh chÊt g× cña nðíc ?

2

1

Nðíc cã h×nh d¹ng nhÊt ®Þnh kh«ng ?

42

3

Tr.43

§æ nðíc lªn mÆt
mét tÊm kÝnh ®ðîc
®Æt nghiªng trªn mét
khay n»m ngang. B¹n
cã nhËn xÐt g× ?

4

§æ nðíc vµo chiÕc kh¨n b«ng ®ðîc c¨ng phÝa trªn khay vµ
Muèi, ®ðêng vµ c¸t, chÊt nµo tan, chÊt nµo kh«ng tan trong

5

KÓ ra nh÷ng tÝnh chÊt cña nðíc mµ b¹n biÕt qua bµi häc.
Nðíc lµ mét chÊt láng trong suèt, kh«ng mµu, kh«ng mïi, kh«ng
vÞ, kh«ng cã h×nh d¹ng nhÊt ®Þnh. Nðíc ch¶y tõ cao xuèng thÊp,
lan ra kh¾p mäi phÝa, thÊm qua mét sè vËt vµ hoµ tan ®ðîc mét
sè chÊt.

43

Tr.44

Ba thÓ cña nðíc
Nªu vÝ dô vÒ nðíc ë thÓ láng.

1

2

óp ®Üa lªn mét cèc nðíc nãng
kho¶ng mét phót råi nhÊc ®Üa ra.
HiÖn tðîng g× x¶y ra trªn mÆt ®Üa.
HiÖn tðîng ®ã gäi lµ g× ?

44

3

Tr.45

§Æt khay cã nðíc vµo ng¨n
lµm ®¸ cña tñ l¹nh, sau vµi
giê lÊy khay ra. HiÖn tðîng
g× sÏ x¶y ra ®èi víi nðíc
trong khay ? HiÖn tðîng ®ã
gäi lµ g× ?
4

§Ó khay nðíc ®¸ ë ngoµi tñ
l¹nh, hiÖn tðîng g× sÏ x¶y
ra ? HiÖn tðîng ®ã gäi lµ g× ?

5

- Nðíc cã thÓ tån t¹i ë thÓ láng, thÓ khÝ (h¬i) vµ thÓ r¾n. Nðíc ë
thÓ láng vµ thÓ khÝ kh«ng cã h×nh d¹ng nhÊt ®Þnh. Nðíc ë thÓ r¾n
(nðíc ®¸) cã h×nh d¹ng nhÊt ®Þnh.
- S¬ ®å sù chuyÓn thÓ cña nðíc :

Ngðng tô

Bay h¬i

§«ng ®Æc

Nãng ch¶y
6

45

Tr.46

M©y ®ðîc h×nh thµnh nhð thÕ nµo ?
Mða tõ ®©u ra ?
M©y ®ðîc h×nh thµnh nhð thÕ nµo ? Mða tõ ®©u ra ?

1 T«i lµ nðíc ë s«ng, hå, biÓn,... T«i bay
h¬i vµo kh«ng khÝ.

3

46

2 Lªn cao gÆp l¹nh, tõ h¬i nðíc t«i l¹i
biÕn thµnh nh÷ng h¹t nðíc nhá li ti.

Trªn cao, nhiÒu h¹t nðíc nhá li ti hîp l¹i víi nhau thµnh nh÷ng
®¸m m©y.

Tr.47

4 C¸c ®¸m m©y tiÕp tôc bay lªn cao.
Cµng lªn cao cµng l¹nh, cµng nhiÒu
h¹t nðíc nhá ®äng l¹i hîp thµnh c¸c
giät nðíc lín h¬n, trÜu nÆng vµ r¬i
xuèng t¹o thµnh mða.

5 Cïng víi nh÷ng giät mða kh¸c
t«i l¹i cã thÓ trë vÒ n¬i t«i ®·
ra ®i.

“T«i lµ giät nðíc.”

- H¬i nðíc bay lªn cao, gÆp l¹nh ngðng tô thµnh nh÷ng h¹t nðíc
rÊt nhá, t¹o nªn c¸c ®¸m m©y.

- C¸c giät nðíc cã trong c¸c ®¸m m©y r¬i xuèng ®Êt t¹o
thµnh mða.

- HiÖn tðîng nðíc bay h¬i thµnh h¬i nðíc, råi tõ h¬i nðíc ngðng

tô thµnh nðíc x¶y ra lÆp ®i lÆp l¹i, t¹o ra vßng tuÇn hoµn cña

nðíc trong tù nhiªn.

47

Tr.48

S¬ ®å vßng tuÇn hoµn cña nðíc
trong tù nhiªn
ChØ vµo s¬ ®å vµ nãi vÒ sù bay h¬i, ngðng tô cña nðíc trong
tù nhiªn.

48

1

Tr.49

2

VÏ s¬ ®å vßng tuÇn hoµn cña nðíc trong tù nhiªn mét c¸ch ®¬n

gi¶n theo trÝ tðëng tðîng cña b¹n (sö dông mòi tªn vµ ghi chó).

49