https://thuviensach.vn

An bắn liền hai phát súng trúng hai con dẽ. Chàng mỉm cười, thong thả
tra hai viên đạn khác, rồi ngón tay đặt hờ vào cò súng, đứng đợi. Vì chàng
chắc thế nào đàn chim cũng còn bay trở lại khu ruộng nước ấy. Năng đi
săn, chàng đã quen tính từng giống chim. Chàng biết rằng giống cuốc khôn
ngoan, tài lủi, giống vịt, giống ngỗng đa nghi gìn giữ bao nhiêu thì giống dẽ
ngờ nghệch ngu dại bấy nhiêu: Chúng như tìm đến tầm súng cho mình giết.
An nhớ một lần ở thửa ruộng lúa chín, trong khoảng có hai giờ đồng hồ,
chàng bắn được tới sáu con, cứ lần lượt rời chỗ ẩn bay ra.
Quả An đoán không sai. Chỉ năm phút sau đã nghe có tiếng kêu "chéo
chéo" ở đằng xa. Rồi vụt một cái, đàn chim chao đôi cánh nhọn, giơ cái
bụng trắng và bay loăng quăng ở trước mặt chàng. Hấp tấp, An giương
súng mổ cò, bắn trượt, mổ luôn phát nữa cũng không trúng nốt. Chàng chau
mày chậc lưỡi nói lẩm bẩm, rồi lững thững đi tới gốc đa ngồi nghỉ . 
Bỗng nhớ tới hai con chim chết nằm giữa ruộng, chàng liền quay lộn lại.
Nhưng đứng ở bờ ngắm làn nước bùn, nổi váng như mỡ, chàng ngần ngại.
Rồi nhìn vào cái túi vải vàng đựng ba con sen và hai con gáy, chàng bĩu
môi nhún vai, đi thẳng. 
Thằng bé con theo chàng từ sáng sớm để xem bắn, bỏ đi đâu một lát, bây
giờ lại chạy đến. Nó vừa thở vừa nói:
- Thưa cậu bắn có được chim không? Con ở nhà nghe rõ bốn phát súng. 
An mỉm cười: 
- Được. Kia kìa! 
Chàng giơ tay trỏ hai con chim nằm xoã cánh phơi bụng ở hai góc
ruộng. 
Tức thì thằng bé reo mừng, xắn quần lội ùa xuống nước nhặt chim. An
cho nó năm xu, rồi thủng thỉnh đi tới gốc đa. Thằng kia theo sau hỏi:
- Thưa cậu, đàn chim sen ban nãy lại bay về bụi tre rồi, cậu có bắn nữa
không? 
Nghe câu mách, An dửng dưng không đáp. 
- Bẩm, cậu lại ngay. 
An vẫn yên lặng, tiến bước. Về sau thấy thằng bé nhắc đi nhắc lại mãi,
chàng gắt:
https://thuviensach.vn

- Không bắn nữa! Mệt lắm rồi. 
Thực ra An đi săn chẳng thiết được chim. Luôn nửa tháng nay, tuy ngày
nào cũng mang về rất nhiều chim. An vẫn không có lại cái thú đi săn mấy
năm trước, cái thú suốt buổi sớm bơi thuyền ở cửa biển hay lội qua bãi cói
để đuổi theo đàn ngỗng. Chàng còn nhớ một hôm, hồi đầu năm, một hôm
mưa dầm, gió bấc, rét buốt đến ruột, chàng khoác cái áo tơi lá, ngồi núp sau
đống cói tươi vừa cắt, trong khoảng gần ba giờ đồng hồ để đợi chim tới.
Lúc nghe tiếng "quạc, quạc" từ ngoài biển xa bay lại chàng sung sướng,
nóng bừng cả mặt, quên bẵng cả tiết trời giá lạnh. Rồi chàng kiên nhẫn
đứng lom khom rình, đợi cái phút mổ cò, chuyên tâm chú ý, hai con mắt
dán vào đàn chim ngờ vực lượn hàng chục vòng ở trên không, trước khi là
là sà xuống bãi. Chàng như còn nghe thấy hai tiếng súng nổ liền nhau và
trông thấy hai con ngỗng theo nhau chúc đầu, xoă cánh từ trên cao rơi
xuống. Nhưng cái cảm giác sung sướng không trở lại nữa. Chàng coi như
chàng không thể còn sung sướng được. Hạnh phúc mà chàng tưởng chắc
chắn được hưởng đã cùng sự bình tĩnh xa lánh hẳn tâm trí chàng. Chàng
không còn tin ở cái quan niệm sự sống và cách bài trí tương lai của chàng.
Và chàng cảm thấy sự trống rỗng vô vị dần dần lấn sâu mãi linh hồn. Hôm
nay, cũng như những hôm trước đây, chàng vác súng đi săn là để cố lấp kín
sự trống rỗng đó. 
Nhưng sự trống rỗng càng tăng. Nó như vết ung thư, mỗi ngày một loét
rộng thêm và hiện ra trước trí tưởng tượng một cách rõ rệt như cái nhọt sâu
kín kia hiện qua kính quang tuyến của ông thầy thuốc. 
An chán nản ngồi duỗi thẳng chân ở gốc cây đa to, rễ nổi xù xì. Từng
cơn gió thổi lạt sạt trong đám lá rậm um tùm, lay rụng xuống bên chàng
những quả đa vàng úa răn reo. Thẫn thờ, chàng nhặt một quả, tẩn mẩn vân
vê, ngắm nghía. Và buồn rầu chàng so sánh đời chàng với đời một quả héo,
chỉ còn đợi giờ rụng.
Trước mặt An, mở rộng một cảnh bát ngát đầy ánh sáng trong của mùa
thu, đầy sắc vàng thắm của ngàn lúa đến mùa gặt hái. Cảnh ấy năm ngoái
đã làm cho chàng sung sướng, nghĩ tới ngày còn nhỏ, gặp lễ "Các thánh"
được nghỉ học về quê thăm nhà, chàng nô đùa chạy nhảy trong ruộng khô
https://thuviensach.vn

bên những người thợ hái vui cười, bên những đống lúa nếp vừa cắt toả
hương thơm phức. 
Hôm nay cảnh ấy cũng nhắc tới thời thơ ấu, song những ngày xa lắc kia
chỉ cùng với một ý nghĩ buồn tẻ trở ngại trong tâm hồn chàng:
Gia đình! 
Không phải chàng ghét gia đình. Trái lại, khi xưa chàng rất yêu cha mẹ
và được cha mẹ yêu. Về bên trai, chàng là con một, hai chị chàng lại lấy
chồng sớm. Vì thế, từ năm mười hai tuổi, chàng như chiếm một mình tất cả
tình âu yếm của song thân. Chẳng một dịp nghỉ nào, dù chỉ trong hai, ba
ngày, chàng bỏ qua không về thăm nhà. Mẹ chàng là một người quê mùa,
tư tưởng chất phác, nhưng không vì thế mà chàng dám coi thường. Nhiều
khi chàng lại có những tính tình dịu dàng thân mật đọc được ở trong sách,
hay nhận thấy ở gia đình người Âu. Một năm ở trường về nghỉ tết, chàng bá
lấy cổ mẹ hôn chụt hai bên má, tuy hồi ấy chàng đã mười bốn, mười lăm
tuổi. Bà mẹ ẩy con ra và cười ngặt nghẹo, khiến chàng thích chí lại hôn
luôn một cái nữa. Câu "con tôi tây quá", còn như văng vẳng bên tai chàng.
Không, chàng không tây, chàng chỉ nồng nàn yêu mẹ, và chàng không thấy
cách nào tỏ cho mẹ nhận rõ lòng thành thực của mình bằng cách yêu của
người Tây phương. 
Đôì với cha, thì tình yêu của chàng tuy không thân mật bằng nhưng sâu
xa hơn. Ông Ấm, cha chàng, là con một viên lang trung. Ông hưởng được
của cha mẹ cái gia tài khá lớn, mà suốt đời ông, ông đã chăm chỉ làm lụng
để tăng mãi lên. Ông là một nhà nho dở dang. Nhưng ông không cố chấp,
và ương ngạnh. Thỉnh thoảng An đem những tư tưởng mới ra giảng cho
ông nghe, ông chỉ cười để tỏ rằng mình không tin, chứ không mắng nhiếc
và gạt phắt con đi. An cũng thầm hiểu điều đó và lấy làm kính phục cha
lắm. Vả không bao giờ chàng quên nhãng rằng nhờ cha sớm hiểu thời thế
nên chàng mới nhận được nền học vấn và giáo dục Âu Tây ngày nay. Mỗi
lần gặp hai người con trai ông Án trong làng chàng lại nghĩ đến điều đó.
Một người là một anh đồ nho gàn dở, mang lắc lư trên đầu cái búi tóc to, và
một người chẳng biết một thứ chữ gì, cả ngày lang thang thả diều hay đi bắt
cào cào, châu chấu về nuôi chim.
https://thuviensach.vn

Năm An mười sáu tuổi thì mẹ mất. An thương xót, đau đớn, tưởng như
một phần thân thể, một phần linh hồn lìa bỏ chàng để rời sang một thế giới
khác. Chàng ôm lấy thây mẹ gào khóc thảm thiết. Chàng không hề tưởng
rằng tình mẫu tử lại có thể bị cắt đứt một cách mau chóng và đột ngột như
thế. Hơn nữa, không bao giờ chàng nghĩ đến sự chia rẽ trong tình thân.
Chàng thương nhớ mẹ đến nỗi trong luôn hai ba tháng chẳng mấy tối không
chiêm bao gặp mẹ, và không ngờ vực rằng mẹ vẫn còn sống. 
Chàng không thể hiểu được tâm tình cha giữa mấy hôm tang ma mẹ, lấy
làm kinh ngạc khi thấy cha bình tĩnh, lạnh lùng, thản nhiên bàn đến các
công việc mời làng, mời xóm, khi thấy cha cười đùa, nói chuyện với bác,
chú và gào thét, quát mắng đầy tớ ầm ĩ.
Năm hai mươi, An vừa thi xong bằng tú tài thì lại đến lượt cha chàng qua
đời! Lần này chàng không lăn khóc, kêu gào như ngày mẹ chết, nhưng vết
thương lòng, chàng cảm thấy sâu hơn. Vì chàng hiểu rằng mất mẹ, người
con chỉ thiếu thốn tình yêu mến, nhưng mất cha, thì ngoài sự trông cậy
nương nhờ ra, chàng như mất một sự thiêng liêng huyền bí mà chàng không
biết đích là sự gì.
Đau đớn cho chàng nhất là cái chết của cha khiến chàng bắt đầu chịu
mệnh lệnh oai nghiêm của gia đình! Chú và cậu chàng thấy anh ốm nặng,
cha chàng thấy bệnh mình quá trầm trọng đều ép chàng phải cưới vợ, cưới
chạy tang. Cha chàng đã hỏi con ông Án Báo cho chàng. Trước kia chàng
cũng không từ chối tuy không lấy gì làm ưng lắm, và thỉnh thoảng vẫn
vâng lời cha đến thăm ông nhạc bà nhạc ở một làng thuộc hạt Hà Đông.
Nhưng hễ cha bàn đến việc cưới thì lần nào chàng cũng gạt đi, nói xin để
học xong đã. Cha đem hết các lẽ thiêng liêng của sự thờ phụng tổ tiên, của
sự nối giõi tông đường, tha thiết khuyên con. An vẫn quả quyết với ý định
của mình. 
Nhưng lần này, nhìn cặp mắt yếu đuối, van lơn của cha sắp từ trần, chàng
thương xót, không nỡ trái lời. Và chàng để mặc những người chung quanh
định liệu bài trí việc hôn nhân một cách cẩu thả, hấp tấp, tuy vẫn theo đủ
hết các điều lễ nghi phiền phức, nhỏ mọn vụn vặt. Cha chàng nhận xong hai
lạy của nàng dâu thì mỉm cười tắt nghỉ. Hình như ông Ấm cố ghì sức cùng,
https://thuviensach.vn

sống cho tới cái phút quan trọng đó. "Con có thành gia thất thì cha mới
đành tâm nhắm mắt được". Câu ông bảo con mấy hôm trước, tuy chỉ cốt để
ép con lấy vợ, song có nghĩa chân thực đã từ hằng nghìn năm. Và An hiểu
rằng chàng lấy vợ không phải vì chàng mà chỉ vì gia đình, vì tổ tiên, vì
những người chết. Chàng cố cho đó là một sự thiêng liêng để không nghĩ
đến nữa! 
An, bản tính nhu nhược, hay nói cho đúng hơn, đối với chàng việc gì
chàng cũng muốn thế nào xong thôi cho êm chuyện. Thuyết lý ầm ỹ để
phản đối điều gì, hay để được làm theo ý mình, chàng cho cũng khó chịu,
cũng khổ sở như phải làm theo một điều gì mà mình ghét. 
Vì thế, trong việc tang ma ông Ấm, tuy An đã quả quyết làm giản dị, mà
rút cục vẫn phải để mặc ông chú định liệu hết các khoản. Ngày mẹ chàng
chết, chàng còn nhỏ chưa hiểu điều phải lẽ trái, và đã có cha đứng trông
nom, chàng chỉ biết vâng theo. 
Lần này thì chàng nhận biết rằng những việc vâng kia là vô lý, và người
bắt mình làm những việc ấy đối với mình không có đủ oai quyền. Người ta
bảo chàng: "Chú cũng như cha". Nhưng chàng không sao tin được. Người
chú mà không bao giờ chàng yêu như yêu cha, và ít khi chàng gặp mặt hay
chuyện trò thân mật với, thì bảo chàng để nghiễm nhiên đến chiếm cái địa
vị và giữ những trách nhiệm của cha chàng sao được?
An nhớ mãi hôm nén lòng vâng lời chú, sau mấy giờ cãi lý kịch liệt;
chàng chịu đứng chủ tế trong một cuộc lễ bái long trọng, lễ tam sinh dâng
cúng linh hồn cha. Chú viện hết các lẽ phải trong hết các trường hợp ra
giảng cho cháu nghe. Cháu cũng lôi hết các điều táp nham về linh hồn học,
về các khoa thuần chính, nguyên lý học ra giảng cho chú nghe. Cố nhiên là
hai người không hiểu nhau mà cũng chẳng thèm lưu ý đến lời nhau. 
Nhưng giữa lúc hăng hái tranh luận, An bỗng buồn rầu bảo chú:
- Được, chú không cần viện đức Khổng của chú ra, cháu sẽ làm theo hết
mọi điều. 
Chàng vừa chợt nghĩ: "Hôm đưa đám, mình đã để mặc chú làm đủ trăm
thứ lố lăng nào mời thầy bùa thầy bèn, nào đặt nhà táng, minh tinh, thuyền
bát nhã, nào bắt rước nghênh ngang ngoài đường những con lợn quay,
https://thuviensach.vn

những con gà luộc, lại thêm một sự lố lăng vào bậc nhất trong những sự lố
lăng: thuê hai thằng đeo mặt nạ đi theo múa hát pha trò hề để người ta đi
xem cười phá lên từng cơn. "Mình đã chịu đựng được những sự vô lý ấy thì
sao hôm nay mình không tự ép đứng đại bái một lát cho xong chuyện, cho
êm cửa êm nhà?".
Thế là tính nhu nhược đưa An từ sự nhượng bộ nọ đến nhượng bộ kia.
Chàng đóng mũ rơm, áo sô, ngoài khoác cái áo ngắn đan sơ sài bằng sợi
gai, lom khom chống gậy, theo nhịp trống, theo người dẫn, thản nhiên,
khoan thai bước vào cái ổ rơm làm lễ. Chàng đau đớn thương xót cha,
nhưng lòng tức giận về sự giả dối của mớ lễ nghi phức tạp đã chiếm hết
tâm hồn chàng làm cho chàng đứng trước linh toạ không còn nghĩ đến cha
nữa. Chàng cũng không lưu ý tới một việc gì quanh mình, để mặc người ta
mở sách gia lễ ra mà theo từng ly từng tí, chỉ nóng nảy mong cho chóng
diễn xong vở hài kịch có chàng đóng vai chính. Ý nghĩ vô lễ đối với cha
làm cho chàng ứa lệ, nhưng chàng không biết sao, người có tư tưởng không
ai không nghĩ thế được. Chàng nức nở bưng miệng lâm râm khấn thầm tạ
lỗi cha.
Có tiếng xướng dõng dạc: "Cử ai!". Phía sau, hai người anh rể khóc như
hát: "Hừ! hi hi!". Chàng không biết nên cho đó là tiếng khóc hay là tiếng
cười. Còn hai người chị thì không khóc mà cũng không cười, họ chỉ kể lể
những nỗi thương nhớ của họ ra. 
An đương sụt sùi khóc, thấy thế bỗng im bặt. Người đứng bên chàng ghé
lại khẽ nhắc: "Cậu khóc đi!". An chau mày lặng thinh. 
Rồi đến lúc đọc văn tế, An quì đã sưng cả hai đầu gối, mà bác "quan
viên" vẫn khoan thai, ngân nga kéo dài cái giọng hát nỉ non. Trước mắt An,
trên thân con bò và con dê thui quấn nhây nhớp những lòng cùng gan, phổi,
đàn ruồi bám đen kịt. An ghê tởm. Mùi hôi tanh xông ra, lẫn với mùi hương
trầm, trở nên một mùi khó tả, càng làm cho chàng lợm giọng.
Chàng cổ lắm mới giữ được vẻ trang nghiêm. Nhưng lúc người ta trịnh
trọng hô rời rạc luôn ba lần một câu chữ nho mà chàng chẳng hiểu nghĩa là
gì hết thì chàng không thể không thốt nhiên tưởng tới những tục mọi đã

https://thuviensach.vn

từng coi trên màn ảnh. Và chàng bật lên tiếng cười to. Chung quanh chàng,
người ta lao xao: "Hừ! Con bất hiếu!". 
Nay ngồi nhớ tới cái trò khôi hài ấy, An vẫn còn khúc khích cười. Chàng
nghĩ thầm: "Chỉ tại mình nhu nhược để họ bắt làm theo ý họ. Sao mình
không quả quyết ngăn cản đi!… Lại lần này nữa…".
An buồn rầu nghĩ tới hiện tại, nghĩ tới việc đương bắt chàng phải một
mình chống cự lại với ba địch thủ: chú, cậu và vợ, nhất là vợ. 
Chàng đeo súng vào vai đứng dậy lẩm bẩm: "Quả quyết! Phải quả
quyết!". 
Qua thửa ruộng nước, An thấy mấy con dê vẫn chạy ăn, cái đầu và cái
đuôi lắc lư như hai bên quang gánh của người đàn bà đi chợ. Chàng đưa
mắt lơ đãng nhìn một lượt rồi thủng thỉnh bước qua.
*
*        *
Vừa về đến cổng, An đã nghe thấy tiếng Nga, vợ chàng, vui vẻ bảo đầy tớ:
- Kìa cậu đã về. Sắp cơm thôi. 
Rồi nàng đon đả chạy ra: 
- Cậu có bắn được chim không? 
An hơi lấy làm lạ. Gần nửa tháng nay, vợ chồng giận nhau, không ai
thèm nói với ai một câu tử tế. Cớ sao bỗng dưng Nga lại đổi tính nết?
Chàng mỉm cười nhìn vợ hỏi: 
- Hết giận rồi à? 
- Chả bao giờ em giận anh… Vả lại anh có điều gì mà em giận? 
- Thế à?
An đưa cho vợ cái túi vải vàng đựng chim. Nàng ghé mắt đếm:
- Ồ! Anh bắn giỏi nhỉ! Được những năm con gáy. 
- Em trông gà hoá cuốc mất rồi! Có hai con gáy, còn ba con sen đấy. 
Nga nói đùa:
- Hoài huẫn! Sao anh lại bắn chết chúng nó đi? Để em nuôi làm ba đứa ở
gái có hơn không? 
Không để ý nghe nên không hiểu câu khôi hài của vợ, An mệt nhọc thở
dài ngồi xuống ghế. Có lẽ Nga cũng biết vậy, nên vờ ngây thơ hỏi:
https://thuviensach.vn

- Chim sen là chim gì thế, anh? Sao lại gọi nó là sen như tên đầy tớ gái
thế nhỉ? 
An lặng lẽ, vào buồng thay quần áo, trong khi Nga xách túi chim xuống
bếp. 
Trong bữa cơm, Nga hết sức tránh không đả động đến những chuyện đã
xảy ra giữa hai vợ chồng. Còn An thì chàng ăn mau cho xong, rồi thoái thác
mệt nhọc vào buồng ngủ trưa. 
Nhưng nào An có ngủ được. Chàng băn khoăn nghĩ đến vợ, đến sự thay
đổi đột nhiên của vợ.
Chàng cứ nhủ thầm: "Chẳng hiểu sao lần này Nga làm lành dễ dàng thế?
Chắc lại có sự gì lạ đây! Hay đó là một mưu kế mới của Nga?".
An vẫn biết Nga thông minh lắm, và nhận thấy rằng nàng thường bày kế
đưa mình vào tròng một cách rất khôn khéo.  
Tự nhiên An cảm động muốn tha thứ vợ hết mọi điều và ra ngay nhà
ngoài để cùng vợ bình tĩnh bàn bạc việc nhà. 
Hai chữ "việc nhà" nhắc tới lại làm cho An chán nản. Thực ra, chàng
chẳng muốn bàn việc nhà với Nga. Vì quan niệm về sự sống trái ngược, hai
người không thể hiểu nhau được. An thì thầm nói một mình: "Muốn hưởng
hạnh phúc gia đình, vợ chồng phải có cùng một quan niệm, hay là chồng
phải hoán cải được vợ, phải làm cho vợ có cái quan niệm của mình". 
An mỉm cười nghĩ đến việc khó khăn ấy: "Hoán cải vợ! chỉ sợ rồi đến
mình bị vợ hoán cải mất thôi!". 
Chàng ao ước có lại những cảm tưởng đối với vợ buổi mới cưới, những
cảm tưởng hoàn toàn tốt đẹp: Ngày ấy, cha chàng vừa mới mất, chàng
thương xót, đau đớn. Nga đã an ủi chàng. Hơn thế, tình yêu dịu dàng của
người vợ chân thật đã thay cho tình yêu âm thầm của người cha nhân từ. 
Và chàng sung sướng vạch ngay ra một đời tương lai đầy đủ. Nhà chàng
giàu có. Cha chàng để lại cho chàng ngoài ba trăm mẫu ruộng và của nổi
rất nhiều. Vậy thì nghề nông hẳn là nghề chàng phải theo. Vả chàng rất
thích làm ruộng và nuôi súc vật mà chàng yêu ngay từ khi còn nhỏ. An liền
thôi học.

https://thuviensach.vn

Công việc thứ nhất của chàng là sửa chữa lại nhà cửa. Xưa kia, cha
chàng cần kiệm, ăn ở luộm thuộm thế nào xong thôi. Đã nhận được một
nền học vấn, giáo dục thái tây, nhất là đã nhiễm cách ăn ở của bọn lưu trú
Pháp trong trường Trung học, chàng không thể sống với sự thiếu thốn về
vật chất được. Vả lại, đó cũng là một cách để tỏ lòng yêu vợ. Chàng đã hai,
ba lần về thăm quê vợ. Chàng thấy ở nhà vợ cái gì cũng sang, từ nhà cửa,
đồ dùng cho chí các thứ bài trí trang hoàng. Chàng không hề biết tiếc tiền,
vì tiền ấy không phải tự chàng khó nhọc kiếm ra, nên thích cái gì là chàng
sắm liền, làm liền.
Nga nhất nhất để chồng được chuyên quyền, tự ý, không can ngăn một
lời, không bình phẩm một câu. Có lẽ mới về nhà chồng nàng còn bẽn lẽn,
ngượng ngùng. Có lẽ trong lúc chồng đau đớn vì cha mới chết, Nga không
muốn làm phật ý chàng. Nàng như chỉ biết có một điều: ngoan ngoãn chiều
chồng. Nàng đáng yêu đến nỗi một hôm ông chú sang định kỳ kèo An về
mọi sự phung phí, nàng van xin tha thiết khiến ông không nỡ to tiếng nữa,
chỉ thở dài quay đi. 
An biết chuyện, càng yêu vợ, cảng vì nể vợ. Người vợ mà chàng đã
tưởng là một cái nợ cho chàng sau này khi cha chàng bắt ép chàng phải
thuận lấy, chàng không ngờ đâu nay chàng yêu được đến thế, yêu hoàn toàn
về hết các phương diện. 
Sau năm tháng, năm tháng sống trong ái tình "trăng mật". Một hôm Nga
đột ngột hỏi chồng:
- Cậu định bao giờ đi Hà Nội? 
An ngạc nhiên nhìn vợ. Nhưng chàng cũng mỉm cười hỏi lại: 
- Mợ muốn ra Hà Nội chơi mấy hôm? Phải đấy, chúng ta đi Hà Nội chơi
nhé?
Không thấy vợ trả lời, An lại nói tiếp: 
- Nhân tiện sắm ít thức cần dùng, và mua mươi quyển sách. Vậy bao giờ
ta đi, mợ? 
Nga vẫn không đáp. Hai người yên lặng, ngồi nghĩ. Bỗng Nga lại hỏi:
- Cậu định sống mãi thế này à?

https://thuviensach.vn

Lần này thì An kinh hoảng, không tìm được lời đáp nữa. Cái đời hiện tại
mà chàng tưởng đối với vợ chàng cũng như đốỉ với chàng là một đời đầy
đủ, hoàn toàn, chàng không ngờ trong mấy tháng nay, vợ chàng chỉ nén
lòng sống gượng. 
Một lúc lâu, An bảo vợ: 
- Nga chán cảnh nhà quê rồi! Nga không thích nghề làm ruộng? 
Nga trả lời:
- Không, em thì em cần gì, em nói anh kia chứ.
- Nói anh?
- Vâng. Anh định già đời với cái nghề làm ruộng hay sao?
An nghẹn ngào, vừa bực tức, vừa chán nản, chán nản vì vụt tỉnh ngộ.
Chàng nghĩ thầm: "Hừ! đàn bà! đàn bà họ thế cả, mình hiểu lầm họ được
thì cũng lạ! Mình cứ yên trí rằng vợ mình là một người ở ngoài thường tình
thì mình thực vô lý quá!". Nhưng còn ngờ vực, chàng hỏi lại: 
- Nga không thích nghề làm ruộng? 
Nga cười: 
- Anh hỏi thế thì em trả lời sao được! 
Nhưng thấy mặt An đỏ bừng, nàng hiểu rằng chàng tức giận lắm, liền vui
vẻ nói lảng sang chuyện khác. 
Một tuần lễ sau, Nga lại quay về câu chuyện cũ. Nàng viện hết các lẽ để
khuyên chồng, để tỏ cho chồng thấy nghề nông không phải là nghề của
chàng, một. người ham đọc sách, ham khảo cứu về văn chương.
An trả lời lại một cách lặng lẽ và cảm kích, bằng sự hành động: Chàng
khoá hết tủ sách lại, ngày ngày mặc bộ quần áo vàng, đóng ghệt vào rồi đeo
súng cưỡi ngựa đi thăm ruộng và chỉ bảo bọn người làm. Được mấy hôm
thân thể chàng mệt nhừ, nhưng chàng cảm thấy tâm hồn chàng khoan khoái
nhẹ nhàng. Và chàng sung sướng đem bản chương trình dự định về việc mở
mang ruộng vườn ra bàn với vợ. 
Nga yên lặng, lơ đãng ngồi chờ cho chồng nói xong, rồi phá lên cười,
cười một cách nửa ngây thơ, nửa mỉa mai.
- Mợ hãy cho tôi biết vì sao mợ cười.
Nga vẫn cười: 
https://thuviensach.vn

- Cậu mà trở nên... một nhà nông... thì em cũng đến chết. 
An câu tiết:
- Thế mơ bảo tôi chỉ có thể trở nên một nhà gì? 
Nga cố nín cười, ôn tồn bảo chồng: 
- Cậu còn đương ở tuổi đi học. Vậy sao không học nữa?
- Tôi hai mươi mốt mà mợ còn cho là chưa đến tuổi làm ăn, sống một đời
tự lập!... Nhưng mợ bảo tôi học gì bây giờ? 
Nga vờ ngẫm nghĩ: 
- Cái đó tuỳ anh, chứ em biết thế nào được. Nhưng em thiết tưởng anh
chỉ nên xin vào trường Pháp chính là hơn cả. 
An lạnh lùng: 
- Phải, tôi hiểu mợ rồi. Mợ muốn làm bà Huyện chứ gì? 
Thấy chồng trông rõ những ý nguyện trong thâm tâm mình, Nga tức tái
mặt, vào buồng đóng sập cửa lại.  Từ đó, tấn kịch gia đình cách vài ngày lại
diễn một lần, mà tình ái giữa vợ chồng một ngày một thêm phai nhạt.
*
*        *
Quả An đoán không sai: Nga làm lành với chàng là vì nàng vừa xoay
chiến lược. Trong khi An đi bắn, nàng đã sang phàn nàn hết với ông chú và
nhờ chú khuyên bảo chồng hộ. 
Chú An, ông điều Vạn, là một nhà nho cổ, câu nệ và nghiêm khắc. Ông
theo đuổi miệt mài nơi trường ốc cho tới khoa cuối cùng. Và ông mến tiếc
đạo thánh hiền đến nỗi hai người con trai, ông bắt theo học chữ nho mãi tới
năm mười hai, mườị ba tuổi, thành thử về Pháp văn cũng như về Hán văn,
học vấn đều dở dang. 
Lúc tỉnh ngộ và hiểu rằng thời buổi này người ta chỉ có nhờ chữ Pháp
mới thành đạt được, thì đã quá muộn rồi. Ông vẫn ghen ghét anh cả ông, vì
thấy con anh học thành tài. Nhưng hỏng con, nay ông đành cố vớt vát lấy
cháu, chứ biết sao. Ông muốn, ông hy vọng An sau này sẽ làm danh làm
giá cho họ ông, cho họ Phạm nhà ông, vì ông tức tối thấy họ Hoàng có
người hiện làm tham tá lục lộ và đương lăm le kế chân cụ huyện Yến mà
chiếm lấy cái thủ bò, thủ lợn tiên chỉ. Ông nghĩ thầm: Nếu An làm tham tá
https://thuviensach.vn

phủ Thống sứ, phủ toàn quyền hay hơn nữa làm tri huyện, thì ở trong làng
chẳng còn ai to hơn nữa, và chức tiên chỉ sẽ chắc chắn về họ ông. Từ ngày
ông lang trung, thân phụ ông khuất đi, ông vẫn hậm hực về nỗi những phần
thủ bị những họ khác đoạt mất.
Vì thế, ông điều Vạn thất vọng xiết bao, khi ông nhận thấy An tỏ ý quả
quyết với cái chí nối nghiệp cha, ở nhà trông coi lấy vườn ruộng. Đã hai, ba
lần ông sang nhà An, định răn bảo cháu, nhưng đều bị Nga khôn khéo can
ngăn, nói xin chú hãy đợi ít lâu để nàng sẽ đem lời hơn lẽ thiệt ra bàn với
chồng. Thực tế, Nga vẫn tin rằng tài sắc mình có đủ mãnh lực cảm hoá
được An, và ép nổi An làm theo ý muốn của mình. 
Nhưng sự trái ngược đã xảy ra. Không những Nga không cảm hoá được
An. mà nàng còn lo rằng một ngày kia vợ chồng sẽ sinh ra ác cảm lẫn nhau.
Bực tức, khó chịu về cái tính bướng bỉnh của An, Nga đã có phen quá nặng
lời nhiếc móc, thốt ra những ý tưởng mà An cho là vừa phũ phàng, vừa bần
tiện. Và chàng đã dám sống sượng bảo thẳng cho vợ biết thế. Chẳng giữ nổi
bình tĩnh, nàng tru tréo: 
- Phải, tôi bần tiện! Tôi bần tiện vì tôi chỉ là con nhà quê mùa, con nhà
nông phu. 
An cáu tiết cự lại: 
- Dễ mợ phải nhắc tôi mới nhớ rằng mợ là con quan, và tôi là con thường
dân. 
Đuối lý - mà lần nào đuối lý cũng vậy - Nga chỉ còn đem nước mắt ra
làm khí giới để đối địch lại… mà bao giờ thấy vợ khóc, An cũng làm lành
xin lỗi. Rồi chàng đem hết những lời dịu dàng, âu yếm ra dỗ dành, an ủi.
Nhưng chí quả quyết của chàng hình như không một sự gì lay chuyển
nổi.  Chẳng đừng được, Nga mới phải cầu cứu đến chú. 
*
*        *
Chờ An ngủ trưa dậy, Nga vào buồng vui vẻ bảo chồng: 
- Chú sang chơi thăm anh đấy. Em pha nước chú xơi rồi. Chú đương ngồi
chờ anh ở phòng khách. 
An chau mày tỏ vẻ khó chịu: Chàng thừa biết chú sang chơi vì việc gì.
https://thuviensach.vn

Chàng vừa bước vào